Kolejne projekty nowelizacji ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy wprowadzają największe od lat zmiany, które znacząco zwiększą uprawnienia inspektorów oraz rozszerzą odpowiedzialność pracodawców i podmiotów korzystających z pracy osób fizycznych – także tych niebędących formalnie pracodawcami.

Obecnie w mediach mówi się o trzeciej wersji projektu, który jeszcze nie został oficjalnie opublikowany.

W teorii nowe przepisy miały wejść w życie już od 01 stycznia 2026 r. ale ze względu na kalendarz będzie to bardzo trudne. Kolejne projekty były oprotestowywane przede wszystkim przez organizacje pracodawców ze względu na bardzo kontrowersyjne zapisy dotyczące nowych uprawnień PIP polegających na tym, że inspektor mógłby w trybie natychmiastowym zamienić umowy B2B lub zlecenia w umowę o pracę.

Kiedy wejdą w życie nowe przepisy i w jakiej formie – nie wiadomo. Na ten moment prace nad projektem trwają w rządzie. Kolejnym etapem będzie procedowanie w sejmie i senacie. A ostatecznie pod ustawą musi się znaleźć jeszcze podpis prezydenta.

Wszystko to wymaga czasu. Ale biorąc pod uwagę liczne przypadki znane z przeszłości, jeśli politycy chcą to potrafią cały proces legislacji przeprowadzić nawet w jeden czy dwa dni.

Miejmy nadzieję, że w tym przypadku tak nie będzie. Należy jednak uważnie śledzić kolejne etapy, tak aby móc przygotować się do zmian.

Poniżej krótki opis najważniejszych planowanych zmian:

1. Inspektorzy PIP będą mogli stwierdzać istnienie stosunku pracy

Jedną z najważniejszych zmian jest dodanie zadania PIP polegającego na stwierdzaniu istnienia stosunku pracy, gdy zawarto umowę cywilnoprawną (np. zlecenie, B2B) w warunkach odpowiadających art. 22 §1 Kodeksu pracy, czyli spełniających wszystkie przesłanki umowy o pracę. Decyzja ma mieć natychmiastowy rygor wykonalności. Inspektor będzie mógł wydać decyzję wstecz do 3 lat. Może to skutkować np. koniecznością zapłaty zaległych składek ZUS, podatków czy naliczenia urlopu. Najnowsza wersja projektu daje pracodawcy możliwość dochodzenia roszczeń odszkodowawczych wobec skarbu państwa, jeśli decyzja PIP będzie błędna.

2. Możliwość kontroli podmiotów, które nie są formalnie pracodawcami

Projekt wyraźnie rozszerza zakres kontroli PIP na przedsiębiorców i jednostki organizacyjne, na rzecz których wykonywano pracę do roku wstecz, niezależnie od formy prawnej świadczenia pracy.

3. Kontrole i czynności zdalne – digitalizacja PIP

Projekt dopuszcza przeprowadzanie zdalnych czynności kontrolnych, przesłuchań z wykorzystaniem obrazu i dźwięku oraz udostępniania dokumentów elektronicznych.

4. Pełna cyfryzacja dokumentów PIP

Dokumenty PIP – protokoły, decyzje, notatki urzędowe – będą mogły być sporządzane zarówno w formie papierowej, jak i elektronicznej.

5. Procedura odwołania

Od decyzji o ustaleniu stosunku pracy w I instancji odwołanie wnosi się do Głównego Inspektora Pracy, a dopiero jego decyzja może być zaskarżona do sądu.

6. Znaczne podwyższenie kar za naruszenia prawa pracy i BHP

W Kodeksie pracy podwyższono dotychczasowe kary, m.in. do zakresu 2000–60 000 zł oraz 3000–90 000 zł.

7. Obowiązek szerokiej wymiany danych PIP ↔ ZUS ↔ KAS

Projekt zakłada stworzenie systemu teleinformatycznego pozwalającego na automatyczną wymianę danych o pracownikach i wynikach kontroli.

8. Możliwość przeprowadzania oględzin miejsca pracy przy użyciu urządzeń wideo

Inspektor będzie mógł żądać zdalnych oględzin maszyn, stanowisk pracy i procesów technologicznych.

9. Strategia rozwoju PIP i audyt cyberbezpieczeństwa

Główny Inspektor Pracy zostaje zobowiązany do przygotowania strategii rozwoju PIP, metod oceny ryzyka oraz audytu IT.

Podsumowanie zmian

Tylko pobieżne zapoznanie się z proponowanymi zmianami daje obraz dużego wzmocnienia roli urzędników z PIP. Większość zmian jest niekorzystna lub bardzo niekorzystna dla firm. Bez względu na to kiedy proponowane zmiany wejdą w życie to już dziś pracodawcy, którzy zatrudniają ludzi na podstawie umów cywilnoprawnych lub B2B powinny dokonać sprawdzenia czy taka forma współpracy nie będzie mogła być podważona przy ewentualnej kontroli z PIP oraz podjąć kroki minimalizujące ryzyka.

Stan prawny na: 22.11.2025 r.